Veruleg hækkun verðlags í október

---

Mikið gengisfall krónu frá septemberbyrjun er þegar farið að skila sér af krafti í meiri verðbólgu og má búast við að verðbólga aukist enn frekar á næstu mánuðum vegna hærra verðlags innfluttra vara. Á móti kemur að hröð kólnun hagkerfisins er farin að endurspeglast í ýmsum innlendum liðum og þegar frá líður mun sú þróun ná yfirhöndinni. Hagstofan birti í morgun vísitölu neysluverðs (VNV) í október, og hækkaði hún um 2,16% frá fyrri mánuði. Það er í samræmi við spá okkar um 2,1% hækkun vísitölunnar milli mánaða. Verðbólga undanfarna 12 mánuði er því 15,9% og þarf vart að taka fram að sú þróun er óravegu frá 2,5% verðbólgumarkmiði Seðlabankans.

Innflutt vara hækkar mikið
Líkt og við bjuggumst við er hækkun neysluvara og -þjónustu mest í þeim flokkum þar sem saman fer mikill veltuhraði og tiltölulega hátt hlutfall innfluttra aðfanga. Mestu áhrifin til hækkunar VNV voru vegna 4,3% verðhækkunar á mat og drykkjarvöru sem skilaði 0,55% hækkun VNV. Verð á húsgögnum og heimilisbúnaði hækkaði um 7,1% sem olli 0,46% hækkun á VNV og verð á sjónvörpum og rafeindatækjum til heimilisnota hækkaði um 10,6% sem leiddi til 0,15% hækkunar á VNV. Allra mest hækkuðu þó varahlutir og hjólbarðar (19,6% milli mánaða) og flugfargjöld til útlanda (19,7%) en hvor liður um sig lagði 0,2% til hækkunar VNV nú. Á móti vegur að bensín og díselolía lækkaði í verði um 3,4% milli mánaða, enda mikil verðlækkun á eldsneyti á heimsmörkuðum, og kostnaður vegna eigin húsnæðis lækkaði um 1,3% að þessu sinni, fyrst og fremst vegna lækkunar á markaðsverði. Hafði fyrrnefndi liðurinn áhrif til 0,17% lækkunar VNV en sá síðari áhrif til 0,21% lækkunar.

Leiðréttingar Hagstofu
Hagstofan gerir að þessu sinni tvenns konar leiðréttingar á mælingu sinni sem vekja nokkra athygli. Fyrir það fyrsta kemur fram í frétt stofnunarinnar að vægi makaskipta í húsnæðisviðskiptum hefur stóraukist á síðustu mánuðum. Var ákveðið að hækka ávöxtunarkröfuna sem notuð er við útreikning á staðgreiðsluverðmæti fasteigna, sem varð til þess að lækka VNV um 0,22% frá því sem ella hefði orðið. Einnig ákvað Hagstofan að færa ekki til bókar breytingar á listaverði nýrra bifreiða á milli mánaða í ljósi þess að nánast engin viðskipti voru með bifreiðar á þessu verði. Ella hefði hækkun VNV reynst 0,3 prósentustigum meiri nú. Síðarnefnda breytingin er þó eingöngu tímabundin og má gera ráð fyrir að á komandi mánuðum munu verðbreytingar bifreiða koma fram í VNV eins og áður.

Enn framlengist verðbólgukúfur
Vísitala neysluverðs mun að öllum líkindum hækka talsvert það sem eftir er árs. Gengisvísitala krónu hefur hækkað um 25% frá septemberbyrjun. Alla jafna eru verðlagsáhrif af gengisbreytingum krónu á bilinu 35-40% og skila þau sér að langmestu leyti á 3-6 mánuðum. Áhrif af mikilli gengislækkun krónu á haustmánuðum koma því fram af krafti á sama tíma og áhrif af gengisfalli á fyrri hluta ársins eru að fjara út. Ef krónan braggast ekki á næstu mánuðum má þannig gróflega áætla að enn eigi verðleg eftir að hækka um 5-7% vegna gengislækkunar krónu frá septemberbyrjun. Á móti vegur hins vegar að húsnæðisliður vísitölunnar mun væntanlega lækka nokkuð á næstu misserum, auk þess sem mikil lækkun hrávöruverðs á erlendum mörkuðum mýkir nokkuð skellinn af gengislækkun krónu. Í raun má ætla að sárafátt verði til þess að þrýsta upp neysluverði á Íslandi á komandi ári ef sú ætlan stjórnvalda og IMF gengur eftir að ná hluta af fyrri styrk í krónuna að nýju. (JBB)


IMF veitir Íslandi efnahagsaðstoð

---

Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (IMF) tilkynnti á föstudaginn að hann hyggst veita íslenskum stjórnvöldum 2,1 ma.bandaríkjadala lán til tveggja ára til að styðja við efnahagslega uppbyggingu, hjálpa til við að endurreisa trúverðugleika bankakerfisins og skapa stöðugleika krónunnar. Í ljósi efnahagsástandsins er stuðningur sjóðsins kærkomin. Hann eflir gjaldeyrisvarasjóð Seðlabankans, veitir stjórn efnahagsmála aukinn trúverðugleika og liðkar fyrir lánveitingum annarra þjóða.  

Ísland er ekki eitt í því að fá stuðning frá IMF um þessar mundir. Sjóðurinn er í viðræðum við nokkrar þjóðir um hugsanlega lánveitingu og efnahagsráðgjöf við að taka á áhrifum hinnar alþjóðlegu lánsfjárkreppu sem sjóðurinn segir vera einn alvarlegasta fjármálaskell sem heimshagkerfið hefur fengið síðan í kreppunni miklu 1930. Sjóðurinn hefur meira en 200 milljarða bandaríkjadala í sjóði sínum til að lána og getur dregið á viðbótar lánalínur við hóp af aðildarríkjum sínum.  

Stöðugleiki krónunnar og uppbygging fjármálakerfisins forgangsmál
Sjóðurinn segir að stöðugleiki krónunnar sé forsenda þess að hægt sé að ná tökum á verðbólgunni og gera starfsumhverfi fyrirtækja eðlilegra sérstaklega hvað varðar erlend viðskipti. Að undangegnu þessu tímabili stöðugleika segir sjóðurinn líklegt að krónan muni styrkjast umtalsvert. Í þessu ljósi má telja líklegt að núverandi höftum í gjaldeyrisviðskiptum verði létt í áföngum á næstunni og að krónunni verði fleytt á ný eftir ákveðinn aðlögunartíma. 

Efnahagsaðstoð sjóðsins hefur það að markmiði að styðja við traust bankakerfi með áherslu á verkferla og eftirlit í takti við alþjóðlega staðla. Sjóðurinn leggur þannig áherslu á virkt fjármálakerfi sem forsendu fyrir virki hagkerfisins. Aðstoðin hefur það einnig að markmiði að tryggja trausta fjármálastefnu hins opinbera. Framundan er talsverð áskorun í þeim efnum þar sem stjórnvöld horfast í augu við kostnað við endurskipulagningu bankakerfisins ásamt tekjusamdrætti og auknum útgjöldum vegna niðursveiflu hagkerfisins. Mynda þarf slaka í ríkisfjármálum til skamms tíma til að mæta samdrættinum en skapa aðhald til lengri tíma til að tryggja endurgreiðslu lána og varanlegan vöxt hagkerfisins.    

Samkomulag IMF og Íslenskra stjórnvalda fer nú til samþykktar hjá stjórn sjóðsins og er talið að það ferli getið tekið um tíu daga. Verði það samþykkti mun sjóðurinn veita íslenskum stjórnvöldum strax 833 milljóna dollara lán en restin af láninu verður greidd síðar. (IB)


Mikill stuðningur við upptöku evru

---

Ný skoðanakönnun Fréttablaðsins sem birt  var í morgun bendir til þess að stuðningur við upptöku evru og inngöngu í Evrópusambandið (ESB) hafi aldrei verið meiri hér á landi.. Samkvæmt könnuninni vilja 68,8% aðspurðra að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu og 72,5% vilja að evra verði tekinn upp í stað krónunnar. Fyrir ári síðan vildu mun færri eða 44,1% aðspurðra að evra yrði tekinn upp hér á landi og innan við helmingur vildi að Íslandi yrði aðili að Evrópusambandinu.

Þessar niðurstöður koma varla á óvart í því árferði sem nú ríkir þar sem þjóðin hefur þurft að takast á við gjaldeyriskreppu til viðbótar við bankakreppuna. Ljóst er að þegar óveðrinu slotar og stærstu eldarnir hafa verið slökktir mun spurningin um framtíðarskipan gjaldeyrismála hér á landi og samband okkar við nágrannaþjóðir okkar verða efst á baugi. Það er ekki óvanalegt að áföll af þessu tagi leiði til endurskoðunar af þessu tagi. Það var til að mynda skandínavíska bankakreppan í upphafi tíunda áratugar síðustu aldar sem varð til þess að  Finnland og Svíþjóð urðu aðilar að Evrópusambandinu  árið 1995.

Evran hefði komið í veg fyrir gjaldmiðlakreppu 
Líklegt er að staða fjármálakerfisins hér á landi væri með öðru sniði í dag ef að Ísland hefði verið aðili að ESB með evru sem gjaldmiðil og öruggt bakland í Seðlabanka Evrópu þegar óveðrið skall á.  Landinn væri þá a.m.k. ekki að takast á við gjaldeyriskreppu og alveg spurning hvort að bankakreppan væri hér.

Forsætisráðherra Írlands sagði fyrir skömmu að aðild að ESB og upptaka evrunnar hefði bjargað Írlandi frá því að hljóta sömu örlög og Ísland í fjármálakreppunni. Þá var Ungverjaland talið standa skör frammar meðal þeirra ríkja sem leitað hafa til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (IMF) vegna þeirrar verndar sem Ungverjar njóta nú þegar í gegnum aðild sína að ESB. Enda kom Ungverjaland að opnum dyrum í Seðlabanka Evrópu og hlaut 5 ma evra fyrirgreiðslu til að styðja við gjaldmiðilinn sinn, forintuna sem hefur líkt og aðrar hávaxtamyntir verið undir miklum þrýstingi undanfarnar vikur. Það má öllum vera ljóst að Ísland hefði fengið meiri stuðning frá Evrópuþjóðum og Seðlabanka Evrópu ef við hefðum verið aðilar að Evrópusambandinu. Þetta hlýtur að vega þungt þegar við munum skoða hvernig hægt verði að koma í veg fyrir að atburðarás síðustu vikna endurtaki sig.

Aðild að ESB flýtir uppbyggingu
Aðild að Evrópusambandinu kann að skjóta frekari stoðum undir þá miklu uppbyggingu fjármála- og hagkerfisins hér á landi sem nú fer í hönd. Reynsla Svíþjóðar og Finnlands bendir a.m.k. eindregið í þá átt að stefnuyfirlýsing stjórnvalda þess efnis að nú skyldi stefnt að aðild virðist hafa lyft grettistaki í þeirri endurskipulagningu sem átti sér stað í kjölfar bankakreppunnar sem reið þar yfir.

Aðalsteinn Leifsson lektor hjá Háskólanum í Reykjavík og sérfræðingur í Evrópumálum telur mögulegt að Ísland gæti verið orðin aðildarríki að Evrópusambandinu ár ársbyrjun 2010 og tekið upp evruna árið 2013. Þessi tímamörk miðast þó við að sótt yrði um aðild á þessu ári. Afar ólíklegt er að samstaða næðist um það í sitjandi ríkisstjórn. Hinsvegar er engin ástæða til að ætla annað en að umsókn Ísland yrði vel tekið hjá Evrópusambandinu ef marka má nýleg ummæli bæði Olli Rehn sem fer með stækkunarmál hjá framkvæmdarstjórn ESB og Percy Westerlund sendiherra framkvæmdarstjórnar ESB gagnvart Íslandi. (AÓ)